Piotrków Trybunalski — miasto Legionów Polskich i niepodległości

Piotrków Trybunalski to miasto, którego dzieje nierozerwalnie splatają się z historią walki Polaków o wolność. To właśnie tutaj, ponad 107 lat temu, dojrzewała idea niepodległości, kształtowały się Legiony Polskie i działał Józef Piłsudski. Współcześnie Piotrków dumnie przypomina o swojej roli w tamtych wydarzeniach, stając się symbolem odwagi, patriotyzmu i odrodzenia narodowego. 

Przed wybuchem I wojny światowej Piotrków był stolicą jednej z najbardziej rozwiniętych gospodarczo guberni Królestwa Polskiego. Liczył około 40 tysięcy mieszkańców i cieszył się opinią miasta zorganizowanego, prężnego, o znaczeniu administracyjnym i przemysłowym. Wszystko zmienił rok 1914 — wojna przyniosła okupację, zniszczenia i głód. Piotrków stał się areną walk między armiami rosyjską i niemiecką, a w grudniu 1914 przeszedł pod panowanie wojsk austriackich.  Pomimo trudnych warunków, rabunkowej polityki okupantów i dotkliwych braków żywności, w mieście zaczął rozwijać się ruch niepodległościowy. Austriacy — w przeciwieństwie do Niemców i Rosjan — wykazywali pewną tolerancję wobec polskiego patriotyzmu. Dzięki temu już w lutym 1915 Piotrków Trybunalski stał się nieformalną stolicą obozu legionowego. To tutaj przeniesiono z nadgranicznego Sławkowa Departament Wojskowy Naczelnego Komitetu Narodowego.

W Piotrkowie mieściła się Naczelna Komenda Armii i Komenda Grupy Legionów, magazyny broni i umundurowania, a także biura werbunkowe. To właśnie stąd wyruszały kolejne oddziały — w lipcu 1915, 4 Pułk Piechoty, a we wrześniu 6 Pułk Legionów, które weszły w skład II Brygady i brały udział w walkach na froncie karpackim. W Piotrkowie przebywali tacy dowódcy jak Władysław Sikorski, Józef Haller, Bolesław Roja, a także sam Józef Piłsudski.

Józef Piłsudski odwiedzał Piotrków wielokrotnie, nadzorując organizację Legionów i współpracując z Naczelnym Komitetem Narodowym. Jego żona, Maria Piłsudska, mieszkała w naszym mieście w czasie wojny, podobnie jak wielu działaczy i artystów wspierających ideę niepodległości.

Warto wspomnieć, że Departament Wojskowy NKN mieścił się w okazałej kamienicy przy obecnej ulicy Narutowicza, a Władysław Sikorski zamieszkiwał w słynnym hotelu „Comfort” przy ul. Dąbrowskiego. W tych murach zapadały decyzje, które na trwałe zapisały się w historii polskiej państwowości — to właśnie tu 30 kwietnia 1915 roku podpisano Statut Legionów Polskich.

Pomimo wojny i trudności gospodarczych, w Piotrkowie kwitło życie społeczne i kulturalne. W czasie okupacji działało tu aż pięć drukarni, a miasto stało się największym ośrodkiem wydawniczym na terenach zajętych przez Austriaków. Wydawano łącznie 28 tytułów prasowych, m.in. „Dziennik Narodowy”, „Ruch”, „Odrodzenie” czy „Wiadomości Polskie”.  Działały także organizacje patriotyczne i społeczne, takie jak Kobieca Liga Pogotowia Wojennego czy Piotrkowska Liga Kobiet, prowadząca „Gospodę dla Legionistów” przy ul. Rokszyckiej 26. W tym czasie powstawały również kompletne tajne szkoły, gdzie w prywatnych mieszkaniach uczono dzieci języka polskiego i historii. Become a member  Na ulicach Piotrkowa odbywały się manifestacje patriotyczne — w 125. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja mieszkańcy spontanicznie przemianowali ulicę Pocztową na 3 Maja, dając wyraz przywiązaniu do narodowej tradycji.

105 lat temu — Piotrków w listopadzie 1918
Wydarzenia z listopada 1918 roku zapisały się złotymi zgłoskami w historii miasta. 10 listopada 1918 — w przeddzień odzyskania przez Polskę niepodległości — na ulicach Piotrkowa doszło do otwartej konfrontacji z okupantem. Plac Bernardyński (obecnie Plac Kościuszki) zajęli uzbrojeni członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, do których dołączyła Straż Obywatelska i członkowie „Sokoła”. Ulicami maszerowali działacze PPS, śpiewając „Czerwony sztandar” i żądając przekazania władzy w polskie ręce. Wspólnie z mieszkańcami rozbrajali austriackich żołnierzy, a młodzież szkolna pomagała w akcjach na ulicach miasta. W nocy z 10 na 11 listopada rozległy się pojedyncze strzały, lecz ostatecznie — jak relacjonował „Kurier Warszawski” — sytuację rozwiązano pokojowo. Austriacy rozpoczęli opuszczanie miasta, a Piotrków bez rozlewu krwi wkroczył w niepodległość. Choć ulice były ciemne, brakowało chleba, a wojna pozostawiła głębokie rany, radość mieszkańców była ogromna. Na dworcu kolejowym uruchomiono nawet punkt pomocy dla powracających z frontu jeńców. Wydarzenia z listopada 1918 zapisały się złotymi zgłoskami w historii miasta. 10 listopada 1918 — w przeddzień odzyskania przez Polskę niepodległości — na ulicach Piotrkowa doszło do otwartej konfrontacji z okupantem. Piotrków — dziedzictwo, które zobowiązuje  Dziś Piotrków Trybunalski z dumą pielęgnuje swoje legionowe dziedzictwo. Co roku odbywają się uroczystości patriotyczne, marsze i rekonstrukcje historyczne przypominające o wkładzie miasta w odzyskanie niepodległości. Miasto znajduje się na Szlaku Józefa Piłsudskiego, a lokalne instytucje kultury dbają o zachowanie pamięci o tamtych czasach.

Piotrków Trybunalski — niegdyś stolica sejmów, a w czasie wojny niepisana stolica obozu legionowego — pozostaje miejscem, gdzie historia spotyka się z patriotyzmem. To tu, wśród kamienic, ulic i dawnych koszar, dojrzewała wolność, która w listopadzie 1918 stała się faktem.

Radio Piotrków 📬 napisz wiadomość  | Opublikowano: 11 listopada 2025
Autor: AI, Foto: Internet | Kopiowanie lub rozpowszechnianie treści bez zgody redakcji zabronione. Wszelkie prawa zastrzeżone © Radio Piotrków