Beton wciąż obecny w architekturze: współczesne zastosowania „wiecznego” materiału

Rola betonu w architekturze pozostaje niezmienna od dekad, jednak w ostatnich latach ponownie zyskuje na znaczeniu – jako materiał konstrukcyjny oraz element estetyczny. „Obserwujemy wyraźny powrót do eksponowania betonu, czyli do świadomego stosowania betonu architektonicznego” – podkreśla Krzysztof Kuniczuk, niezależny doradca w zakresie betonów architektonicznych, autor książki „Beton architektoniczny. Materiały. Deskowania. Projekty”. 

Do tej obserwacji nawiązuje również Daniel Cekała, dyrektor generalny linii Betonu i Prefabrykacji Holcim Polska, wskazując, że rosnąca rola betonu wynika nie tylko z jego trwałości, lecz także nowoczesnych sposobów kształtowania materiału:

„W nowoczesnej architekturze bardzo często łączymy funkcję konstrukcyjną, czyli tę tradycyjną, którą ma beton, z innymi właściwościami – wizualnymi i środowiskowymi” – mówi Cekała.

Brutalizm nadal obecny we współczesnej architekturze

Choć brutalizm – nurt kojarzony z połową XX wieku – często uznawany jest za „minioną” estetykę, w rzeczywistości wciąż inspiruje projektantów.

„Brutalizm nadal funkcjonuje i pozostaje żywym nurtem projektowym” – wskazuje Krzysztof Kuniczuk. Jego zdaniem współczesne realizacje czerpią z niego pełnymi garściami, odwołując się do surowości, masywności i gry światłem na nieobrobionych powierzchniach.

Kierunek ten wzmacniają też nowoczesne technologie betoniarskie. Jak zauważa Daniel Cekała, rośnie zainteresowanie betonami, które pozwalają uzyskać zróżnicowaną fakturę lub kolor:

„Artevia, beton architektoniczny, który można kształtować zarówno w zakresie faktury, jak i barwy, jest coraz częściej stosowany przez polskich architektów”. Dzięki temu surowość brutalizmu może być dziś reinterpretowana poprzez precyzyjnie sterowane efekty wizualne.

Za przykład umiejętnego operowania estetyką betonu Kuniczuk podaje prace Tadao Ando, gdzie beton łączy się z japońską wrażliwością, ciszą i światłem. Sam ekspert również ceni beton z fakturą drewna – „Taki właśnie strop wykonałem we własnym domu” – wspomina. Reakcje bywają różne, bo jak dodaje z uśmiechem: „To typowa reakcja osób, które nie są przyzwyczajone do estetyki surowego betonu”.

Beton architektoniczny – nie tylko dekoracja

Współczesna definicja betonu architektonicznego zakłada, że jego wygląd staje się świadomym elementem projektu.

„Każdy beton może stać się betonem architektonicznym, jeśli spełnia wymagania projektu i jego estetyka jest elementem decyzji projektowej” – wyjaśnia Kuniczuk.

Podobne podejście prezentuje Daniel Cekała, wskazując konkretne linie produktowe odpowiadające różnym potrzebom projektowym: Artevia – beton o wysokich walorach wizualnych; Hydromedia – betony przepuszczalne, niwelujące problem odpływu wód opadowych oraz seria Ecopact – betony o obniżonym śladzie węglowym.

„To trzy podstawowe grupy produktów, które odpowiadają na nowe wyzwania architektury – estetyczne, funkcjonalne i środowiskowe” – mówi przedstawiciel Holcim.

Ekologia i recykling – nowe kierunki rozwoju materiału

Beton coraz częściej analizowany jest pod kątem środowiskowym.

„Prowadzone są intensywne prace nad ograniczeniem emisji CO2 – zarówno w produkcji cementu, jak i samego betonu” – przypomina Kuniczuk. Odchodzenie od cementu CEM I, stosowanie kruszyw z recyklingu czy normy PN-EN 206 wspierające te działania – wszystko to zmienia sposób myślenia o materiale.

Daniel Cekała wskazuje, że przejście w stronę ekologii nie jest już opcją, a standardem:

„Ecopact to cała gama betonów o obniżonym śladzie węglowym, także z materiałem z recyklingu – odpowiedź na coraz bardziej restrykcyjne wymagania środowiskowe”.

„Betonoza” – uproszczenie, które nie oddaje złożoności

W przestrzeni publicznej często pojawiają się dyskusje o tzw. „betonozie”. Zdaniem Kuniczuka pojęcie to jest mocno uproszczone:

„Oceny estetyczne są subiektywne – problemem pozostaje rozstrzygnięcie, który obiekt jest brzydki, a który ładny”.

Wiele projektów narzuca ograniczenia wynikające z infrastruktury podziemnej czy wymogów bezpieczeństwa – dotyczy to m.in. Placu Pięciu Rogów czy szczytu Kopca Powstania Warszawskiego. Dlatego – jak podsumowuje ekspert – „do pojęcia betonozy podchodzę sceptycznie”, wskazując na skuteczność łączenia betonu z zielenią.

Finezyjne projekty i specjalistyczne betony

Zarówno Kuniczuk, jak i Cekała podkreślają, że dzisiejszy beton umożliwia realizację projektów niemożliwych jeszcze kilkanaście lat temu. Kuniczuk wskazuje na Muzeum Wojska Polskiego, gdzie ściany o wysokości 7,5 m betonowano w jednym etapie: oznaczało to precyzyjne planowanie i kontrolę parametrów mieszanki.

Cekała natomiast dodaje kulisy współpracy Holcim przy tej realizacji:

„Artevia to beton architektoniczny barwiony w masie, z fakturą nawiązującą do militarnego charakteru budynku. Dziesiątki godzin w laboratorium i setki prób na budowie – tylko tak można było osiągnąć zamierzony efekt”.

Ekspert przypomina również o innym aktualnym przedsięwzięciu:

„Dostarczamy beton na budowę pomnika Maryi Matki Bożej pod Toruniem – 56-metrowej konstrukcji, większej o 16 m od pomnika Chrystusa z Rio de Janeiro. Wykorzystujemy beton architektoniczny Artevia”.

Kuniczuk zwraca również uwagę na Muzeum Historii Polski, gdzie kluczową częścią ekspozycji jest antracytowy beton – integralny element koncepcji architektonicznej.

Obaj eksperci – Krzysztof Kuniczuk i Daniel Cekała – podkreślają, że beton przeszedł ogromną transformację. Nie jest już wyłącznie materiałem konstrukcyjnym, ale narzędziem kreacji, projektowania przestrzeni, budowania emocji i odpowiedzią na wyzwania klimatyczne.

Dzięki rozwojowi technologii beton staje się materiałem wizualnie wyrafinowanym, wspiera zrównoważone gospodarowanie wodą, pozwala redukować ślad węglowy, umożliwia realizację architektury o skali i precyzji dotąd niedostępnej. To nie „betonoza”, lecz świadome, dojrzałe projektowanie sprawia dziś, że beton wciąż pozostaje jednym z najważniejszych materiałów współczesnej architektury.