Piotrków potrzebuje pilnych odcieć polityczych pępowin połączonych z pieniędmi w kasie miasta i rozwiązań na gospodarkę komunalną. Mieszkańcy oczekują nie kolejnych politycznych deklaracji, prezentacji i wielomilionowych planów z aktóre będą misieli zapłacić, ale przede wszystkim niższych kosztów życia.
Dwie sprawy powinny znaleźć się w centrum dyskusji o przyszłości miasta: ceny ogrzewania oraz koszty odbioru i zagospodarowania odpadów. To właśnie z nimi powinien zmierzyć się przyszły prezydent Piotrkowa, który obejmie urząd po wyborach samorządowych w 2029 roku.
Mieszkańcy płacą, a miasto potrzebuje prezydenta z cohones
Wysokość rachunków za ogrzewanie i wywóz śmieci to jedne z tych spraw, które mieszkańcy odczuwają bezpośrednio we własnych portfelach. Nie są to abstrakcyjne problemy samorządu. To comiesięczne wydatki dlatego przyszłość miejskiego ciepłownictwa i gospodarki odpadami powinna być jednym z najważniejszych tematów debaty o Piotrkowie w kolejnych latach.
Miasto powinno wreszcie rozpocząć poważną dyskusję o zmianie obecnego modelu gospodarowania odpadami oraz o wykorzystaniu odpadów jako potencjalnego źródła energii cieplnej. Dziś ciepłownictwo realizuje miejska spółka Elektrociepłownia Piotrków Trybunalski. Tymczasem gospodarka odpadami funkcjonuje w strukturach administracji miejskiej, a odbiór i zagospodarowanie śmieci realizują zewnętrzne przedsiębiorstwa. Czy taki model jest optymalny? Czy miasto wykorzystuje wszystkie możliwości, aby ograniczać koszty? Czy nie warto rozważyć stworzenia własnego przedsiębiorstwa komunalnego, które zajmowałoby się kompleksowo gospodarką odpadami? To pytania, na które mieszkańcy powinni otrzymać konkretne odpowiedzi.
Spalarnia śmieci i nowe źródło ciepła – propozycja wymagająca poważnej analizy
Jednym z kierunków, które warto rozważyć, jest budowa miejskiej instalacji termicznego przekształcania odpadów, czyli spalarni śmieci, z możliwością wykorzystania powstającej energii do produkcji ciepła dla mieszkańców. Takie rozwiązanie mogłoby połączyć dwa obszary gospodarki komunalnej: odpady oraz ciepłownictwo. Zamiast traktować odpady wyłącznie jako problem wymagający kosztownego transportu i zagospodarowania, miasto mogłoby analizować możliwość wykorzystania części z nich jako paliwa dla instalacji energetycznej.
Oczywiście nie oznacza to, że spalarnia automatycznie obniży rachunki. Przed podjęciem decyzji konieczne byłoby zbadanie ilości i składu odpadów, kosztów budowy, wymogów środowiskowych, dostępnych technologii oraz możliwości finansowania inwestycji. Nie można jednak z góry odrzucać takiego rozwiązania. Piotrków powinien przygotować kompleksową koncepcję obejmującą trzy elementy:
1. Budowę instalacji termicznego przekształcania odpadów, produkującej energię cieplną.
2. Rozwój miejskiego systemu ciepłowniczego, w tym analizę możliwości wykorzystania dodatkowego, niezależnego źródła ciepła.
3. Utworzenie miejskiej spółki zajmującej się gospodarką odpadami, która mogłaby odpowiadać za odbiór, logistykę, selektywną zbiórkę i dalsze zagospodarowanie odpadów.
W ramach analizy energetycznej należałoby również sprawdzić możliwość budowy dodatkowego bloku węglowego jako źródła rezerwowego. Alternatywne technologie i paliwa również powinny zostać porównane i skonfrontowane z niestabilnymi zarządzeniami unijnymi. Najważniejsze jest stworzenie systemu, który zapewni mieszkańcom bezpieczeństwo dostaw ciepła i ograniczy uzależnienie miasta od jednego rodzaju paliwa.
Dlaczego Piotrków nie ma własnej spółki zajmującej się odpadami? To kolejny temat wymagający uwagi. Zgodnie z raportem o stanie miasta za 2024 rok gospodarkę odpadami realizuje Referat Gospodarowania Odpadami Komunalnymi. Miasto korzysta przy tym z usług zewnętrznych przedsiębiorstw. Warto więc postawić pytanie, czy Piotrków nie powinien dysponować własnym przedsiębiorstwem komunalnym, które mogłoby przejąć przynajmniej część zadań związanych z gospodarką odpadami. Nie chodzi o to, żeby za wszelką cenę tworzyć kolejną spółkę i generować nowe koszty administracyjne. Chodzi o sprawdzenie, czy własne zaplecze techniczne, samochody, pracownicy i infrastruktura nie pozwoliłyby miastu lepiej kontrolować kosztów. Taka spółka mogłaby również uczestniczyć w przygotowaniu przyszłej inwestycji energetycznej związanej z odpadami. To wymaga jednak rzetelnego biznesplanu. Trzeba porównać koszty własnego przedsiębiorstwa z kosztami obecnego modelu, uwzględniając wszystkie wydatki i ryzyka.
Elektrociepłownia: najpierw bezpieczeństwo, potem wielkie wizje
Nie mniej ważna jest sytuacja miejskiej Elektrociepłowni. Z przedstawionych informacji dotyczących przedsiębiorstwa wynika, że w 2025 roku spółka wykazała około 1,6 mln zł straty netto przy przychodach wynoszących około 81,93 mln zł. Jednocześnie planowana jest inwestycja w gazowe źródło kogeneracyjne na terenie Ciepłowni C1 przy ulicy Orlej. Szacunkowa wartość zamówienia wynosi 34,5 mln zł netto. Projekt zakłada produkcję ciepła i energii elektrycznej. Miasto informowało również o uzyskaniu przez spółkę prawa do premii kogeneracyjnej, której maksymalna potencjalna wartość w okresie 15 lat może wynieść około 130 mln zł. Trzeba jednak pamiętać, że potencjalna wartość wsparcia nie jest tym samym co gwarantowany zysk przedsiębiorstwa. Znaczenie będą miały rzeczywiste koszty paliwa, eksploatacji, finansowania i produkcji energii.
Nie można również pomijać problemów infrastrukturalnych. Prezes Elektrociepłowni Paweł Uznański informował o bardzo złym stanie jednego ze starszych odcinków miejskiej sieci ciepłowniczej i planach jego przebudowy. I właśnie tutaj pojawia się zasadnicze pytanie: czy priorytetem powinno być rozwijanie kolejnych przedsięwzięć biznesowych, czy przede wszystkim zapewnienie mieszkańcom sprawnego i bezpiecznego systemu ogrzewania?
Warto również przeanalizować, czy miejskie ciepłownictwo nie powinno zostać powiązane z przyszłą instalacją przetwarzania odpadów. Zamiast budować dwie niezależne strategie, jedną dla ciepłownictwa, drugą dla gospodarki odpadami, można przygotować jeden wspólny plan energetyczno-komunalny.
Największym problemem może być sposób zarządzania miejskimi spółkami
Jest jeszcze kwestia, której nie można pomijać: sposób obsadzania stanowisk w miejskich przedsiębiorstwach. Mieszkańcy mają prawo oczekiwać, że zarządy i rady nadzorcze spółek komunalnych będą tworzone na podstawie doświadczenia, kompetencji i rzeczywistych osiągnięć zawodowych.
Nie powinny być miejscem politycznych nominacji ani zapleczem dla lokalnych układów. Historia Miejskiego Zakładu Gospodarki Komunalnej, który zakończył działalność w zakresie ciepłownictwa w 2020 roku, powinna być przedmiotem szczegółowej analizy. Jego funkcjonowanie zastąpiła nowa spółka – Elektrociepłownia Piotrków Trybunalski.
Warto rozliczyć poprzednie decyzje, sprawdzić efekty wcześniejszych koncepcji rozwoju i wyciągnąć wnioski na przyszłość. Nie można bowiem wykluczyć, że powtarzanie podobnych błędów organizacyjnych i personalnych będzie prowadziło do kolejnych problemów miejskich przedsiębiorstw.
W szczególności niepokojący byłby scenariusz, w którym kolejne kosztowne przedsięwzięcia byłyby realizowane bez odpowiedniego rachunku ekonomicznego, a odpowiedzialność za ewentualne niepowodzenia ponosiliby ostatecznie mieszkańcy. Miejskie spółki potrzebują profesjonalnego zarządzania, przejrzystych konkursów i publicznego rozliczania wyników.
Rok 2029 powinien przynieść konkretną odpowiedź na problemy mieszkańców
Przyszły prezydent Piotrkowa stanie przed poważnymi wyzwaniami. Nie wystarczy zapowiadać kolejnych strategii, konsultacji i programów rozwojowych.
Potrzebne będą konkretne decyzje dotyczące dwóch podstawowych obszarów: ciepłownictwa i gospodarki odpadami. Wśród najważniejszych tematów powinny znaleźć się:
- przygotowanie analizy budowy miejskiej spalarni śmieci z odzyskiem energii;
- sprawdzenie możliwości wykorzystania energii z odpadów w miejskim systemie ciepłowniczym;
- analiza dodatkowych źródeł ciepła, w tym bloku węglowego i rozwiązań alternatywnych;
- utworzenie lub reorganizacja miejskiego przedsiębiorstwa zajmującego się gospodarką odpadami, jeśli wykaże to rachunek ekonomiczny;
- przeprowadzenie audytu Elektrociepłowni i ocena opłacalności planowanych inwestycji;
- modernizacja najbardziej awaryjnych odcinków sieci ciepłowniczej;
- profesjonalizacja zarządzania miejskimi przedsiębiorstwami i ograniczenie politycznych nominacji.
To nie są tematy, które można rozwiązać jednym zarządzeniem. Wymagają przygotowania dokumentacji, analiz finansowych, konsultacji społecznych i odpowiedzialnego planowania. Nie powinny jednak zostać zepchnięte na dalszy plan przez bieżące spory polityczne.
Mieszkańców interesują rachunki, a nie polityczne prezentacje
Piotrków potrzebuje nowego spojrzenia na gospodarkę komunalną. Nie chodzi o kolejne obietnice, ale o odpowiedź na pytanie, jak wykorzystać miejski majątek, infrastrukturę i dostępne technologie, żeby ograniczać koszty funkcjonowania miasta.
Spalarnia śmieci, własna spółka odpadowa i zintegrowanie gospodarki odpadami z produkcją ciepła to koncepcja, którą warto poważnie przeanalizować. Podobnie jak przyszłość miejskiej elektrociepłowni i jej model zarządzania. Nie ma sensu budować kolejnych wielomilionowych projektów tylko dlatego, że dobrze wyglądają w prezentacjach. Każda inwestycja musi mieć uzasadnienie ekonomiczne i służyć mieszkańcom.
W 2029 roku Piotrków będzie potrzebował dyskusji o konkretnych rozwiązaniach, a nie kolejnych politycznych deklaracji. Bo dla mieszkańca najważniejsze nie jest to, kto zasiada w radzie nadzorczej miejskiej spółki, ale ile zapłaci za ogrzewanie i wywóz śmieci.
Czas zacząć traktować miejskie przedsiębiorstwa jak firmy, które mają rozwiązywać problemy mieszkańców, a nie jak element lokalnej polityki.
Na koniec pozostaje jeszcze jedna kwestia: odpowiedzialność władz miasta za funkcjonowanie miejskich przedsiębiorstw. Prezydent Juliusz Wiernicki nie zabiera publicznie głosu w sposób, który pozwalałby mieszkańcom poznać jego stanowisko w sprawie zarządzania miejskimi spółkami, ich wyników finansowych i kierunków rozwoju. Z kolei podczas sesji Rady Miasta jego zastępca Piotr Kulbat wskazuje, że za wizję, strategię i wyniki odpowiada sama spółka i jej Rada Nadzorcza, a nie jej właściciel, czyli w tym przypadku Miasto. Takie podejście budzi poważne wątpliwości. Przecież to samorząd jest właścicielem miejskich przedsiębiorstw, powołuje ich organy i sprawuje nadzór właścicielski. Nie oznacza to, że prezydent powinien ingerować w każdą bieżącą decyzję zarządu. Oznacza jednak, że nie może uchylać się od odpowiedzialności za sposób sprawowania nadzoru nad publicznym majątkiem. Mieszkańcy mają prawo pytać, kto odpowiada za wyniki finansowe spółek, kto zatwierdza ich strategiczne kierunki działania i kto rozlicza osoby zasiadające w zarządach oraz radach nadzorczych. Zbywanie takich pytań stwierdzeniem, że odpowiada za wszystko sama spółka, nie rozwiązuje problemu.
W 2029 roku przyszły prezydent powinien jasno określić zasady zarządzania miejskimi przedsiębiorstwami i wziąć odpowiedzialność za politykę właścicielską miasta. Bo miejskie spółki nie są prywatnymi przedsiębiorstwami ich prezesów. To majątek mieszkańców Piotrkowa, a władze miasta nie mogą przypominać sobie o tym wyłącznie wtedy, gdy trzeba przedstawić kolejną inwestycję lub pochwalić się sukcesem.